تصورکنید ساعت ۸ صبح در کلاس فیزیک نشستهاید و معلم در حال توضیح مبحث کوانتوم میباشد. مدرسه همیشه فکر میکند که درس های سخت را باید اول صبح بگذارد که مغز ما آماده یادگیری است. چشمانمان سنگین است و بیخوابی های شب قبل روی پلکهایمان رژه میرود. دلمان میخواهد از هرجایی که شده و به هر طریقی که میتوانیم چند چوب کبریت یافته و میان پلکهایمان بگذاریم تا پلکهای سنگینشدهمان روی هم نیفتد و جلوی معلم آبروریزی نشود. البته گاهی دلمان میخواهد که آبروی خودمان و احترام معلم را بیخیال شده، کیفمان را روی میز قرار داده، با سر روی آن شیرجه برویم و اگر زمستان باشد، پالتویمان را روی خود بکشیم. امان از آنکه زمستان باشد…
در زمستان همین که بتوانی از رختخواب گرم و نرمت بیرون بیایی و فقط راهی مدرسه شوی، اصل کار را انجام داده ای.
کلاس دیگری را تصورکنیم…
یک کلاس مهارتی و نه درسی!
فکرکنید که در دوره نوجوانی، درباره موضوعات کارآفرینی میشنوید و نسبت به آن علاقهمند میشوید.
موضوعاتی مثل ایدهپردازی و خلاقیت، تیمسازی، بوم کسبوکار، بازاریابی و …
حالا یک قدم با من پیشتر بیایید. گمانکنید که مکان آموزشی موردنظر خود را یافته و مثلا استاد درس ایدهپردازی در ساعتها و جلسات مختلف سعی دارد که با توضیح ایدهپردازی در کسبوکار را به شما توضیح دهد و یا استادی میخواهد بدون تجربه پیشین نوجوانان، مبحث جذاب و بسیار کاربردی بوم کسبوکار را به نوجوانان بیاموزد. دلم میخواهد که بگویم استاد تو مسلمان نیستی اگر این مبحث را فقط با توضیح و بدون فعالیت عملیاتی به نوجوانان آموزش بدهی.
من همه این روزها را طی کردهام و میدانم هیچ یادگیریای به اندازه یادگیری عملیاتی و تمرینمحور نتیجهبخش نخواهدبود.
اما سوال اصلی تازه آغاز میشود؟! این همه صغریکبری برای چیست؟ راه رهایی از آموزشهای تئوری و غیرعملی چیست؟
سالها پیش سبکهای یادگیری را شناختم. در میان سبکهای یادگیری مشارکتی و عملیاتی، با واژهای به نام رویدادهای آموزشی برخورد کردم.
اما قبل از آنکه بخواهم به شرح عبارت رویدادهای آموزشی بپردازم، ابتدا لازم است تا معنی رویداد را با هم درککنیم.
تعریف رویداد
رویداد یا رخداد (event) را اگر از نظر ساختار واژگان آن درنظر بگیریم، یعنی «آنچه روی داده» یا «آنچه رخ داده» است. در لغت نامه دهخدا به صورت «رویداد» آمده و بیان کار و کردار و سرگذشت، اتفاق، عارضه، سانحه و حادثه معنی شده است. فرهنگ معین نیز رویداد را به واقعه و حادثه معنی کردهاست.
در دیکشنریهای کمبریج و مریام وبستر، event به معنی هرچیزی که اتفاق میافتد، به ویژه چیزی که مهم و قابل توجه باشد، تعریف شدهاست.
معنی خاص رویداد
رویداد در گفتار عامیانه برای اتفاق و حادثه نیز به کار میرود. اما در کاربرد تخصصیتر، عبارت از هر موقعیتی است که برای آن برنامهریزی شدهباشد. از قبیل رویدادهای ورزشی، فرهنگی، تجاری، آموزشی و … این همان نوعی از رویداد است که مدنظر ماست.
اما لازم است تا با مفهوم خود رویدادهای آموزشی آشنا شویم و به مرور، نوآورانهبودن رویدادهای آموزشی را چاشنی کار کنیم.
رویداد آموزشی
با توجه به آنچه در مورد معنای خاص رویداد به عنوان «هر موقعیت برنامهریزی شده» گفتیم، میتوان رویدادآموزشی را چنین تعریف کرد:
یک رویداد آموزشی عبارت است از هر موقعیت برنامهریزی و طراحیشده که هدفی آموزشی را دنبال میکند
رویدادهای نوآورانه آموزشی، رویدادهایی هستند که با هدف انتقال دانش، مهارت، تجربه یا ارزشهای آموزشی به شرکتکنندگان برگزار میشوند و از روشها و ابزارهای خلاقانه و جذابی استفاده میکنند. این رویدادها میتوانند در حوزههای مختلف علمی، فرهنگی، هنری، اجتماعی و … باشند و به شکلهای متنوعی مانند کارگاه، نمایشگاه، فستیوال، نشست، دورهمی و … برگزار شوند. رویدادهای نوآورانه آموزشی دارای ویژگیهای زیر هستند:
– از اشتیاق و کنجکاوی ذاتی شرکتکنندگان به عنوان منبع اصلی یادگیری استفاده میکنند.
– به شرکتکنندگان فرصت میدهند تا به صورت فعال، تعاملی و تجربی در فرایند یادگیری شرکت کنند.
– از روشها و ابزارهای جدید و جالب استفاده میکنند که باعث افزایش تحریکات حسی، هوشمندسازی و خلاقیت شرکتکنندگان میشوند.
– به شرکتکنندگان کمک میکنند تا مهارتهای حل مسئله، تفکر انتقادی، همکاری و ارتباط را تقویت کنند.
– به شرکتکنندگان اجازه میدهند تا خودارزیابی کنند و نقاط قوت و ضعف خود را بشناسند.
– به شرکتکنندگان فرصت میدهند تا شبکهسازی حرفهای و اجتماعی خود را گسترش دهند.
برای اینکه به طور عمیق تری به درک مفهوم رویدادهای آموزشی برسید، به بیان یکی از دیدگاههای صاحبنظران تربیتی در این حوزه میپردازم:
رویدادهای آموزشی گانیه-بریگز
رویدادآموزشی در ادبیات مربوط به علومتربیتی به معانی تخصصیتری نیز به کار رفتهاست. به طور مثال در زمینه طراحی آموزشی میتوان به رویدادهای آموزشی گانیه-بریگز (Gagne-Briggs’ Instructional Events) اشاره کرد.
گانیه آموزش را مجموعهای از رویدادها میداند که نسبت به یادگیرنده بیرونی هستند و برای پشتیبانی از فرایندهای درونی یادگیرنده، طراحی شدهاند.
از نظر گانیه و بریگز رویدادهای آموزشی دستههایی از رویدادها هستند که در یک موقعیت یادگیری رخ میدهند. هر رویداد برای فراهمکردن شرایط بیرونی یادگیری عمل میکند. هدف از طراحی رویدادهای آموزشی آن است که یادگیرندگان را از موقعیت فعلی به موقعیت مورد نظر (هدف) برسانیم.
رویدادهای نهگانه آموزشی مورد نظر گانیه را میتوان در طراحی یک درس یا آموزش مورد استفاده قرارداد. گانیه معتقد است که در آموزش باید کمابیش از این توالی رویدادها پیروی شود با وجود این، وی دریافتهاست که رعایت ترتیب توالی قطعا ضروری نیست و به موقعیت یادگیری بستگی دارد. شکل زیر رویدادهای آموزشی نهگانه گانیه را نشان میدهد.
اهداف رویداد آموزشی
یک رویداد آموزشی میتواند بر اهداف مختلف تربیتی و آموزشی متمرکز باشد. به طور مثال یک رویداد آموزشی میتواند در جهت تحقق یک یا چند هدف آموزشی زیر طراحی و اجرا شود:
- تقویت نشاط و پویایی در محیطهای آموزشی
- ایجاد تحرک اجتماعی در محیطهای آموزشی
- تقویت قوای شناختی
- رشد مهارتهای ارتباطی
- تقویت قوه زیباشناختی
- رشد تواناییهای کار تیمی
- ایجاد انگیزش و اشتیاق به خودآموزی
- تقویت مهارتهای کارآفرینی و سواد مالی
- تقویت مهارتهای رسانهای
- رشد تفکر انتقادی
- تقویت سواد زیستمحیطی
* یک رویداد آموزشی نوآورانه علاوه بر اهداف آموزشی، میتواند مزایای جانبی بسیاری در جهت ایجاد نشاط و پویایی در مدارس و تقویت مهارتهای ارتباطی و اجتماعی دانشآموزان داشتهباشد.
باید بدونید که هر رویداد شامل ۴ مولفه اصلی میشه؛
۱. موضوع
۲. هدف
۳. زمان و مکان
۴. مخاطبین
موضوع و هدف رویدادها
اتفاقی که نتواند موضوع خاصی را مشخص کند، نمیتوان آن را رویداد تلقی نمود. پس جهت دانستن، اینکه اتفاق پیش آمده یک رویداد است یا خیر، در مرحله اول باید روی موضوع آن تمرکز کرد.
اتفاقی که موضوع و هدف خاصی ندارد، یعنی در رسیدن به مقصد ناکام است و برعکس، اتفاقی که دارای یک موضوع و هدف خاصی است میتواند مقصد مشخص و تعیین شدهای داشته باشد.
زمان و مکان رویداد
هیچ اتفاقی را نمیتوان بدون در نظر گرفتن زمان و مکان مشخص برنامهریزی کرد. پس هر اتفاقی به جهت این که رویداد تلقی شود، باید زمان و مکان مشخص شدهای داشته باشد.
مخاطبین (user) رویداد
در دنیا هیچ رویدادی نیست که بدون شرکتکننده انجام شود، پس مخاطبین رکن اصلی و مهم هر رویداد میباشند. به طور مثال، تئاتر بدون تماشاچی نمیباشد، زیرا شرکتکننده به تئاتر هویت میبخشد. مثال دیگری که میتوانیم استفاده کنیم، رویدادهای مذهبی و یا اجتماعی هستند که همگی آنها با حضور شرکتکننده برنامهریزی میشوند.
یادتون نره که ما تازه آماده پرواز به سمت رویدادهای آموزشی شدیم. تازه شناختیم که وسیله حرکتمون چیه و قراره به چه سمتی بریم. برای رسیدن به مقصد کلی کار داریم…!!